Stress bij katten: signalen die je kunt herkennen

Stress herken je vooral aan gedrag dat duidelijk afwijkt van wat voor jouw kat normaal is.

Wie stress bij een kat wil herkennen, kijkt vooral naar verandering. Een kat die een middag lang slaapt, hoeft niet gespannen te zijn. Maar een kat die normaal nieuwsgierig en sociaal is en zich dagenlang verstopt, verdient wel aandacht.

Mogelijke signalen zijn vaker wegkruipen, sneller schrikken, onrustig heen en weer lopen, minder contact zoeken, prikkelbaar reageren, overmatig wassen, anders eten en veranderd kattenbakgedrag. Kijk daarbij naar het totaalplaatje en niet naar één los signaal.

Deze signalen zijn geen diagnose. Pijn, ziekte of ander ongemak kunnen er hetzelfde uitzien. Let daarom op hoe lang het gedrag duurt, hoe vaak het terugkomt en of je kat ook lichamelijke klachten lijkt te hebben.

Let op houding, oren, ogen en staart, maar beoordeel lichaamstaal altijd in de juiste situatie.

Een gespannen kat hoeft niet druk of agressief te zijn. Sommige katten bevriezen juist, maken zich klein of verdwijnen stil naar een veilige plek. Let op een laag gehouden lichaam, oren naar achteren of opzij, grote pupillen, een lage staart of een staart die strak om het lichaam ligt.

De situatie bepaalt veel. Grote pupillen tijdens een enthousiast spelmoment betekenen iets anders dan grote pupillen bij een kat die laag door de kamer sluipt. Ook een korte schrikreactie na een hard geluid is normaal. Zie je dezelfde lichaamstaal vaak terug, of samen met ander afwijkend gedrag, zoek dan uit wat je kat onrustig maakt.

Stress kan invloed hebben op spelen, contact, krabgedrag en de omgang tussen katten.

Stress kan zichtbaar worden in spel, contact met mensen, krabgedrag en de omgang met andere katten. Je kat kan minder spelen, meer slapen, zich vaker verstoppen of mensen en dieren ineens vermijden. Andere katten worden juist luidruchtiger of reageren sneller met een tik of uithaal.

Ook krabben op nieuwe plekken kan toenemen wanneer de omgeving onrustig voelt. Dat is geen wraakgedrag. Zet krabmogelijkheden op rustige, goed bereikbare plekken en straf je kat niet. Boos worden of wegjagen vergroot spanning vaak.

In een huishouden met meerdere katten kan de spanning subtiel zijn. Eén kat kan een doorgang, voerplek, rustplek of kattenbak bezet houden, waardoor de andere kat minder vrij door het huis beweegt. Daar hoeft geen gevecht aan vooraf te gaan.

Veranderd kattenbakgedrag kan met stress samenhangen, maar lichamelijke oorzaken moeten worden beoordeeld.

Een kat die spanning ervaart, kan onrustig rond de bak zijn, lang zoeken naar een rustige plek, de bak vermijden of buiten de bak plassen of poepen. Zie dat niet als protestgedrag. Kattenbakproblemen kunnen met stress samenhangen, maar ook met pijn of lichamelijke klachten.

Neem contact op met een dierenarts als je kat plots anders plast of poept, buiten de bak plast, pijn lijkt te hebben of sterk ander gedrag laat zien. Bel direct bij moeite met plassen, vaak kleine beetjes plassen, persen, pijnlijke geluiden, bloed in de urine of helemaal niet kunnen plassen. Niet kunnen plassen kan, zeker bij katers, spoed zijn.

Houd kattenbakken schoon en zet ze op rustige plekken, niet naast voer en water. Een veelgebruikte richtlijn is één kattenbak per kat, plus één extra. Kijk vooral of elke kat de bakken rustig en zonder blokkades kan bereiken.

Veranderingen, beperkte keuzevrijheid en spanning met andere katten zijn veelvoorkomende oorzaken.

Katten houden vaak van voorspelbaarheid. Een verhuizing, bezoek, harde geluiden, een verbouwing, vakantieopvang, een nieuw huisdier of een gewijzigde routine kan daarom onrust geven. Ook een gebrek aan rustige rustplekken of beperkte toegang tot belangrijke plekken in huis kan spanning veroorzaken.

Sommige aanleidingen vallen minder op. Denk aan een nieuwe geur, een verplaatste kattenbak, voerbakken die dicht bij elkaar staan of een onbekende kat die regelmatig langs het raam loopt. Je kat kan daar sterk op reageren terwijl jij zelf nauwelijks iets merkt.

Probeer niet alles tegelijk te veranderen. Kijk eerst wat er rond het begin van het gedrag veranderde. Een eenvoudige tijdlijn helpt: wanneer zag je het voor het eerst, wat veranderde er thuis en op welke momenten is het gedrag het duidelijkst?

Voorspelbaarheid, veilige rustplekken en voldoende keuzevrijheid zijn goede eerste stappen.

Begin klein en maak de dag voorspelbaar. Houd voer-, speel- en rustmomenten zoveel mogelijk op vaste tijden. Geef je kat meerdere rustige plekken, zoals een hoge ligplek, een mand in een stille kamer en een schuilplek waar hij niet wordt gestoord.

Speel dagelijks kort op een manier die bij je kat past. Een hengelspeeltje of rustig zoekspel kan helpen om energie kwijt te kunnen. Dwing je kat niet uit zijn schuilplek als hij daar nog niet aan toe is.

Woon je met meerdere katten, verspreid dan water, voerplekken, krabmogelijkheden, rustplekken en kattenbakken door het huis. Zo wordt het lastiger voor één kat om alle belangrijke plekken te claimen. Verander voer ook niet plotseling in een onrustige periode. Wil je overstappen, doe dat dan geleidelijk.

Bij plotselinge, aanhoudende of lichamelijke veranderingen is dierenartsadvies nodig.

Neem contact op met je dierenarts bij een plotselinge gedragsverandering, gedrag dat aanhoudt, minder of niet eten, braken, diarree, duidelijke pijn, gewichtsverandering, overmatig likken of veranderingen in plassen en poepen. Katten laten lichamelijk ongemak soms zien door zich terug te trekken, prikkelbaar te worden of de kattenbak anders te gebruiken.

Bel met spoed als je kat zichtbaar perst zonder urineproductie of helemaal niet kan plassen. Wacht daar niet mee, zeker niet bij een kater. De dierenarts kan lichamelijke oorzaken beoordelen. Pas wanneer die zijn uitgesloten, kun je gerichter kijken naar stressbronnen en aanpassingen thuis.

Kattenbakvulling lost stress of medische klachten niet op. Een schone, rustige en goed bereikbare bak helpt je kat wel om de kattenbak prettig te gebruiken. Tommie heeft klontvormende kattenbakvulling met geurcontrole, weinig uitloop en stofvrije varianten. Zoek je een vulling zonder toegevoegde geur, dan is de geurloze variant een praktische optie voor dagelijks gebruik.

• Bekijk Tommie kattenbakvulling - Klontvormende kattenbakvulling met geurcontrole, stofvrije varianten en weinig uitloop.
• Klontvormende kattenbakvulling geurloos - Een geurloze, klontvormende en stofvrije optie met weinig uitloop voor dagelijks gebruik.